۱ - مستحب است که انسان آگاه باشد از احکام شرعى تجارتى که مشغول آن است براى این که عقد صحیح و فاسد را از یکدیگر بشناسد.(۶۷۹)
۲ - مستحب است که انسان بین مشتریان خود فرق نگذارد و با همه مشتریان به یک نحو رفتار کند و در نرخ جنس با همه آنها، به انصاف رفتار کند.(۶۸۰)
۳ - مستحب است که اگر مشترى یا فروشنده از معامله اى که کرده اند، پشیمان شدند و از دیگرى درخواست بهم زدن معامله را کردند، دیگرى بپذیرد و معامله را بر هم بزند.(۶۸۱)
۴ - مستحب است که با بایع (فروشنده ) متاع خود را براى جلب مشترى ناآگاه که از باطن کار خبر ندارد، زینت ندهد. ولى اگر زینت متاع در بین مردم مطلوب باشد، مانعى ندارد.(۶۸۲)
۵ - مستحب است که اگر متاع ، عیبى دارد آن را براى مشترى بیان کند چه عیب ظاهرى باشد و چه عیب باطنى .(۶۸۳)
۶ - مستحب است که در خرید و فروش ، هیچ یک از مشترى و فروشنده سوگند نخورند.(۶۸۴)
۷ - مستحب است که در خرید و فروش سختگیرى نشود و آسان گرفته شود (به اصطلاح عامیانه چانه زده نشود.) خصوصا در خریدن وسایل عبادت مثل چیزهایى که براى حج مى خرند (لباس احرام ، گوسفند قربانى ) یا پارچه کفن و سجاده و تسبیح که در اینها آسان گرفتن ، ثوابش بیشتر و استحبابش شدیدتر است .(۶۸۵)
۸ - مستحب است که مشترى بعد از خریدارى ، سه مرتبه تکبیر بگوید و سپس شهادتین را یاد کند. همچنین سزاوار است که بعد از تکبیر و شهادتین ، این دعا را بخواند ((اللهم انى اشتریته ...)) یعنى پروردگارا! من این متاع را خریده ام و از خیر تو در آن مى طلبم ، پس براى من در آن خیرى قرار ده ، خداوندا! من این مال را خریدارى کرده ام و از فضل تو در آن مى طلبم ، پس براى من در آن ربحى (سودى ) قرار ده ، خدایا! من این مال را خریده ام و در آن از رزق و روزى تو مى طلبم ، پس براى من در این مال ، روزى قرار ده .(۶۸۶)
۹ - مستحب است که هر یک از بایع (فروشنده ) و مشترى ، مال دیگرى را کمتر بگیرد و مال خود را زیادتر بدهد.(۶۸۷)
۱۰ - مستحب است که هر یک از بایع و مشترى ، متاع خود را تعریف و متاع دیگرى را بدگویى نکند.(۶۸۸)
۱۱ - مستحب است که از مشتریان مؤ من ، موقعى که آذوقه و خوراک براى خود و خانواده اشان خریدارى مى کنند، سود گرفته نشود.(۶۸۹)
۱۲ - مستحب است از کسى که بایع به او وعده احسان و نیکى داده است ، سود گرفته نشود؛ مثلا بایع (فروشنده ) به مشترى بگوید: (بیا از من بخر که احسان به تو مى کنم ) در این صورت مستحب شدید است که سودى از مشترى گرفته نشود.(۶۹۰)
۱۳ - مستحب است که چه براى تاجر و چه غیر تاجر، چه بازارى و چه مردم عادى ، زود به بازار نرود و دیر از بازار نیاید. به این دلیل که در روایت آمده است که بازار، جاى شیاطین است ؛ همان طور که مسجد جاى ملائکه هاست .(۶۹۱)
۱۴ - مستحب است که با مردمان پست فطرت ، معامله نشود.
۱۵ - مستحب است که با کسانى که در کسبشان برکت نیست و به اصطلاح معروف ، شانس ندارند و به هر کارى دست مى زنند نفعى در آن نمى بینند و دنیا از آنها رو برگردانده است ، معامله نشود.
۱۶ - مستحب است که با کسانى که مرض و نقص بدنى دارند مثل کور، لنگ و کسى که مرض خوره یا پیسى دارد، معامله نشود.
۱۷ - مستحب است که با کفار ذمى که در ذمه حکومت اسلامى مى باشند، معامله نشود.
۱۸ - مستحب است با کسانى که اموالشان شبه ناک است مثل ستمکاران ، معامله نشود.
۱۹ - مستحب است کسى که وزن نمودن یا کیل نمودن را بلد نیست ، عهده دار این کار نشود.
۲۰ - مستحب است که از طلوع فجر (سپیده صبح ) تا طلوع آفتاب ، خرید و فروش و تجارت نکنند؛ زیرا وقت مزبور، وقت دعا و مسئلت از خداوند متعال است .
۲۱ - مستحب است که مؤ من در معامله برادر مؤ منش وارد نشود چه در خرید و چه در فروش .
۲۲ - مستحب است که صحرانشین و یا روستانشین ناآشنا، متاعى را که از محل خود، براى فروختن به شهر مى آورد، یک شهرنشین ، وکیل براى فروش آن نشود.
۲۳ - مستحب است که به پیشواز کاروانى که از روستا حرکت کرده و به طرف شهر مى آید نروند و با آنها خرید و فروش نکنند (قبل از رسیدن کاروان به شهر)(۶۹۲).
۲۴ - مستحب است که طعام (گندم ، جو، خرما، کشمش ، روغن حیوان ، روغن زیتون و نمک ) را به امید اینکه گران شود بفروشند، احتکار نکنند. البته در صورت نیاز مردم به طعام ، احتکار حرام مى باشد(۶۹۳).
۲۵ - مستحب است که در اجناسى که در بعضى از شهرها، عددى فروخته مى شوند - مثل تخم مرغ و گردو - ربا گرفته نشود(۶۹۴).
۲۶ - براى مشترى مستحب است که متاع کشیدنى یا پیمانه اى را قبل از تحویل گرفتن آن نفروشد(۶۹۵).
۲۷ - تجارت کردن در جایى که غرض از تجارت و خرید و فروش این است که خانواده اش را در رفاه و آسایش بیشتر قرار دهد، مستحب مى باشد(۶۹۶).
۲۸ - در موردى که شخص بخواهد به مؤ منین ، سود و نفع برساند، تجارت کردن مستحب است (۶۹۷).
۲۹ - تجارت کردن در موردى که شخص بخواهد به وسیله تجارت ، به فقرایى که احتیاجشان به حد اضطرار نرسیده ، نفعى برساند، مستحب است (۶۹۸).
۳۰ - مستحب است که انسان در طلب رزق و روزى میانه رو باشد، نه تنبلى و سهل انگارى کند و نه حرص بورزد(۶۹۹).
مکروهات خرید و فروش
۱ - مکروه است که فروشنده ، جنس خود را ستایش کند(۷۰۰).
۲ - مکروه است که مشترى جنسى را که مى خواهد بخرد، مذمت کند(۷۰۱).
۳ - مکروه است که هنگام خرید و فروش ، هر یک از مشترى یا فروشنده ، سوگند یاد کنند؛ چرا که سوگند دروغ حرام است (۷۰۲).
۴ - کراهت دارد که فروشنده جنس را در جایى که در اثر تاریکى یا دلیل نقص کالا مشخص نمى شود، بفروشد(۷۰۳).
۵ - کراهت دارد که بدون ضرورت و احتیاج ، از مؤ من سود گرفته شود(۷۰۴).
۶ - سود گرفتن از کسى که به وى وعده احسان داده شده است ، کراهت دارد؛ مگر آنکه چاره اى از گرفتن فائده و سود نداشته باشد(۷۰۵).
۷ - مکروه است که معامله را بین طلوع فجر و طلوع خورشید، انجام دهند.
۸ - مکروه است که انسان قبل از سایر کسبه ، داخل بازار شود و بعد از همه بیرون برود(۷۰۶).
۹ - کراهت دارد که انسان با فرومایگان و کسانى که از بیهوده سخن گفتن و نحوه قضاوت دیگران درباره خود پروا ندارند، معامله کند(۷۰۷).
۱۰ - کراهت دارد که انسان بدون داشتن تخصص و آگاهى متعرض کیل و وزن مکیل و موزون و شمارش شمردنیها و مساحت متر کردنیها شود(۷۰۸).
۱۱ - مکروه است که بعد از عقد معامله ، خریدار از فروشنده بخواهد قیمت معین شده را کم کند(۷۰۹).

۱۲ - وارد شدن در معامله اى که قبلا مؤ منى گفتگویش را انجام داده و مى خواهد آنرا بخرد، مکروه است (۷۱۰).
۱۳ - از خرید و فروش ها و تجارت مکروه ، صرافى کردن است ؛ چرا که در روایت آمده است که صراف به واسطه عمل مزبور، از ربا محفوظ نیست (۷۱۱).
۱۴ - کفن فروشى نیز کراهت دارد. علت کراهت آن این است که کفن فروش ‍ همواره آرزوى مرگ مردم یا شیوع بیمارى عمومى از قبیل وبا که مرگ عده اى را به دنبال دارد، مى کند تا بدان وسیله ، سود برد(۷۱۲).
۱۵ - غلام فروشى نیز کراهت دارد. در روایتى از پیغمبر اکرم (صلى الله علیه و آله و سلم ) چنین وارد شده است که : ((بدترین (کم خیرترین و کم برکت ترین ) مردم ، کسى است که مردم فروشى کند(۷۱۳).))
۱۶ - احتکار طعام از تجارتهاى مکروه است در صورتى که مردم به آن احتیاج نداشته باشند وگرنه حرام مى باشد(۷۱۴).
۱۷ - از شغلها و تجارتهاى مکروه دیگر ذبح کردن حیوانات است (البته قصابى کردن براى فروش گوشت ، مکروه نمى باشد). به دلیل این که در روایت آمده است که این کار، سبب سنگدلى و بى رحمى مى شود و در روایت وارد شده است کسى که سنگدل باشد، از رحمت خدا دور است (۷۱۵).
۱۸ - از تجارتهاى مکروه دیگر، جهاندن حیوان نر بر ماده است ؛ بدلیل پستى تکسب به آن (که به این صورت است : کسى که حیوان نر دارد آن را اجاره دهد براى جهاندن بر ماده تا آبستن شود و در عوض آن مزد بگیرد.)
۱۹ - معامله با مالى که اطفال بدست مى آورند، مکروه است البته در صورتى که معلوم نباشد طفل ، مال را از چه راهى بدست آورده است (از راه حلال یا حرام ). زیرا این احتمال وجود دارد که این مال از راه حرام باشد(۷۱۶).
۲۰ - معامله کردن با کسى که از حرام اجتناب نمى کند، یعنى در معاملاتش ‍ نسبت به حرام بى باک است ، کراهت دارد(۷۱۷).
۲۱ - از شغلهاى مکروه این است که شخص کار خود را، خرید و فروش ‍ گندم و جو و مانند اینها قرار دهد(۷۱۸).

 

Zugriffe: 2578