۱ - استفاده از انگشتر عقیق (۱۷۵).
۲ - پوشیدن لباس پاکیزه (۱۷۶).
۳ - شانه کردن موها(۱۷۷).
۴ - مسواک کردن قبل از نماز.
۵ - خود را براى نماز خوشبو نمودن (۱۷۸).
۶ - خواندن نماز در اول وقت ؛ هر چه به اول وقت نزدیکتر باشد، بهتر است ، مگر آنکه تاءخیر آن از جهاتى بهتر باشد؛ مثلا صبر کند، تا نماز را به جماعت بخواند(۱۷۹).
۷ - خواندن نماز به جماعت .
۸ - گفتن اذان و اقامه به گونه اى که بین اذان و اقامه به اندازه یک سجده فاصله بیندازد و دعاهاى وارده را بخواند(۱۸۰).
۹ - همراه داشتن عمامه با تحت الحنک در نماز(۱۸۱).
۱۰ - پوشیدن لباس سفید و عبا براى نماز(۱۸۲).
مستحبات و مکروهات اذان و اقامه
۱ - بلند کردن صدا در اذان و اقامه براى مرد مستحب است ؛ به گونه اى که بلندى صدا در اقامه ، بلندتر از صداى اذان نباشد(۱۸۳).
۲ - مستحب است که زن موقع نبودن مرد نامحرم کلمات اذان و اقامه را آهسته بگوید.
۳ - مستحب است که نمازگزار اذان را آرام و شمرده بگوید؛ (یعنى کلمات اذان را آشکارا ادا کند، به طورى که شنونده بتواند حروفش را بشمارد)(۱۸۴). و همچنین مستحب است که وقف کردن در آخر هر بخش ‍ اذان را کمى طول بدهد(۱۸۵).
۴ - به سرعت گفتن اقامه مستحب است ؛ آن به این معنى که وقف در آخر هر بخش را طول ندهد(۱۸۶).
۵ - مستحب است که اذان گو در جایى بلند، مانند مناره ، بایستد تا صدایش ‍ به نمازگزاران برسد(۱۸۷).
۶ - مستحب است که اذان گو در وقت گفتن اذان و اقامه ، مخصوصا در اقامه رو به قبله باشد و کراهت دارد که انسان در گفتن بعضى جملات اذان روى خود را به طرف راست یا چپ بچرخاند(۱۸۸).
۷ - سخن گفتن در بین جمله هاى اذان و اقامه مخصوصا در بین جمله هاى اقامه مکروه است (۱۸۹).
۸ - مستحب است که اذان گو در وقت گفتن اذان با طهارت و وضو باشد(۱۹۰).
۹ - مستحب است که انسان وقتى صداى اذان را مى شنود آن را همراه مؤ ذن آهسته تکرار کند(۱۹۱).
۱۰ - اگر مؤ ذن صدا را در گلو بیندازد، چنانچه غنا نشود، مکروه است (۱۹۲).
۱۱ - اگر نماز جماعت داخل مسجد باشد و او بخواهد در بام مسجد نماز بخواند مستحب است اذان و اقامه بگوید(۱۹۳).
۱۲ - اگر نمازگزار بین اذان و اقامه بقدرى فاصله دهد که اذانى را که گفته است ، اذان این این اقامه حساب نشود، مستحب است که اذان و اقامه را دوباره بگوید(۱۹۴).
۱۳ - اگر نمازگزار بین اذان و اقامه و نماز بقدرى فاصله دهد که اذان و اقامه آن نماز حساب نشود، مستحب است که دوباره براى آن نماز،اذان و اقامه بگوید(۱۹۵).
۱۴ - اگر پیش از آنکه نمازگزار به اندازه رکوع خم شود، یادش بیاید که اذان یا اقامه را فراموش کرده است ، چنانچه وقت نماز وسعت دارد، مستحب است که براى گفتن اذان و اقامه نماز خود را بشکند(۱۹۶).
مستحبات تکبیره الاحرام
۱ - مستحب است بعد از تکبیره الاحرام بگوید: یا محسن قد اءتاک المسیى ء و قد اءمرت المحسن ان یتجاوز عن المسیى ء انت المحسن و اءنا المسیى ء بحق محمد و آل محمد صل على محمد و آل محمد و تجاوز عن قبیح ما تعلم منى ؛ اى خدایى که به بندگان احسان مى کنى ! بنده گنهکار به در خانه تو آمده است و تو خود امر کرده اى که نیکوکار که از گنهکار بگذرد؛ تو نیکوکارى و من گنهکار. به حق محمد و آل محمد (صلى الله علیه و آله و سلم ) رحمت خود را بر محمد و آل محمد فرست و از بدیهایى که مى دانى از من سر زده است ، بگذر!(۱۹۷)
۲ - مستحب است موقع گفتن تکبیر اول نماز و تکبیرهاى بین نماز، دستها را تا مقابل گوشها بالا ببرد(۱۹۸).
۳ - مستحب است هنگام بالا آوردن دست ها تا مقابل گوشها انگشتان دست بسته باشد و کف دست رو به قبله قرار گیرد(۱۹۹).
۴ - مستحب است گفتن شش تکبیر که با تکبیره الاحرام جمعا هفت تکبیر شود؛ به این نحو که یا قبل از گفتن تکبیره الاحرام ، شش تکبیر بگوید یا بعد از آن و یا بین قبل و بعد تقسیم کند(۲۰۰). (دعاهاى وارده براى این تکبیرها در جلد ۱ ترجمه تحریرالوسیله ، مساءله دوم ، صفحه ۲۴۹ آمده است .)
۵ - براى امام جماعت مستحب است که تکبیره الاحرام را با صداى بلند بگوید، به طورى که قابل شنیدن براى افراد پشت سر او باشد(۲۰۱).
۶ - براى امام جماعت مستحب است که شش تکبیر دیگر را آهسته بگوید(۲۰۲).
مستحبات قیام
۱ - در قیام ، هنگام خواندن حمد و سوره ، مستحب است که دست ها و انگشتان حرکت نکند(۲۰۳).
۲ - در حال ایستادن ، مستحب است که بدن راست نگه داشته شود و شانه ها پایین انداخته شود(۲۰۴).
۳ - مستحب است که نمازگزار در حال ایستادن ، دست ها را روى رانها بگذارد و انگشتها را به هم بچسباند(۲۰۵).
۴ - مستحب است که نمازگزار در حال ایستادن جاى سجده را نگاه کند(۲۰۶).
۵ - مستحب است که نمازگزار سنگینى بدن را به طور مساوى روى دو پا بیندازد و با خضوع و خشوع باشد(۲۰۷).
۶ - مستحب است که نمازگزار پاها را پس و پیش نگذارد(۲۰۸).
۷ - مستحب است که مرد پاها را سه انگشت باز تا یک وجب فاصله دهد، اما زن سزاوار است پاها را به هم بچسباند(۲۰۹).
مستحبات و مکروهات قرائت و ذکر
۱ - در نماز جمعه و در نماز ظهر جمعه مستحب است که در رکعت اول بعد از حمد، سوره جمعه و در رکعت دوم بعد از حمد، سوره منافقون خوانده شود(۲۱۰).
۲ - کسى که به هیچ قسم نمى تواند صحیح نماز را یاد بگیرد، احتیاط مستحب آن است که نماز را به جماعت به جا آورد(۲۱۱).
۳ - احتیاط مستحب است که در نماز، وقف به حرکت و وصل به سکون ننماید(۲۱۲).
۴ - مستحب است که نمازگزار در رکعت سوم و چهارم بعد از تسبیحات اربعه استغفار کند؛ مثلا بگوید: استغفر اللّه ربى و اتوب الیه یا بگوید: ((اللهم اغفرلى ))(۲۱۳).
۵ - مستحب است که نمازگزار در رکعت اول ، پیش از خواندن حمد، بگوید: اعوذ بالله من الشیطان الرجیم (۲۱۴).
۶ - مستحب است که در رکعت اول و دوم نماز ظهر و عصر (بسم اللّه الرحمن الرحیم ) بلند و حمد و سوره شمرده و آهسته خوانده شود و در آخر هر آیه وقف شود؛ یعنى به آیه بعد چسبانده نشود. همچنین در حال خواندن حمد و سوره به معناى آیه توجه شود(۲۱۵).
۷ - مستحب است این که نمازگزار اگر نماز را به جماعت مى خواند، بعد از تمام شدن حمد امام و اگر فرادى مى خواند، بعد از آن که حمد خودش تمام شد، بگوید: الحمد اللّه رب العالمین (۲۱۶).
۸ - مستحب است بعد از خواندن سوره ((قل هو اللّه احد)) یک یا دو یا سه مرتبه گفته شود: ((کذالک اللّه ربى )) یا سه مرتبه کذالک اللّه ربنا(۲۱۷).
۹ - سزاوار است که نمازگزار بعد از خواندن سوره ، کمى صبر کند و سپس ‍ تکبیر پیش از رکوع یا قنوت را بگوید(۲۱۸).
۱۰ - مستحب است که در تمام نمازها، در رکعت اول ، سوره ((اءنا اءنزلناه )) و در رکعت دوم هم سوره ((قل هواللّه احد)) خوانده شود(۲۱۹).
۱۱ - مستحب است در نماز صبح ، سوره ((عم یتسائلون )) یا سوره ((هل اءتى )) و یا ((غاشیه ))، ((قیامت )) و نظائر آن ، یعنى سوره هاییکه به مقدار یکى از این سور، آیه دارد خوانده شود(۲۲۰).
۱۲ - مستحب است که در نماز ظهر سوره ((سبح اسم ربک الاعلى )) یا سوره شمس و در نماز عصر و مغرب سوره ((اذا جاء نصر اللّه )) یا سوره ((الهیکم التکاثر)) خوانده شود(۲۲۱).
۱۳ - مستحب است که در نماز و عشاى شب جمعه براى رکعت اول ، سوره جمعه و براى دوم ، سوره ((اعلى )) و در نماز ظهر و عصر جمعه براى رکعت اول ، سوره جمعه و براى رکعت دوم ، سوره منافقون قرائت شود(۲۲۲).
۱۴ - مستحب است که نمازگزار در نماز صبح روز جمعه در رکعت اول ، سوره جمعه و در رکعت دوم ، سوره توحید را بخواند و در نماز مغرب شب جمعه در رکعت اول ، سوره جمعه و در رکعت دوم ، سوره توحید را بخواند(۲۲۳).
۱۵ - مستحب است که نمازگزار در قرائت رعایت ترتیل را نماید و کلمات را آرام ، شمرده و واضح بخواند(۲۲۴).
۱۶ - مستحب است که نمازگزار در جاهایى که علماى تجوید، وقف در آن جاها را معتبر دانسته اند، وقف کند(۲۲۵).
۱۷ - مستحب است که نمازگزار در هنگام خواندن سوره ، وقتى به آیه رحمت رسید، از خدا طلب رحمت بنماید و اگر به آیه عذاب جهنم و بلا رسید، از خدا طلب پناه از عذاب کند(۲۲۶).
۱۸ - اگر نمازگزار ترس از آن دارد که وقتى سوره طولانى مى خواند، وقت تنگ شود و نماز دومش قضا شود، مستحب است که سوره کوتاه قرائت کند(۲۲۷).
۱۹ - مستحب است که نمازگزار در نافله نمازهاى شب (نافله مغرب ، عشا و نماز شب ) قرائت را بلند و در نافله نمازهاى روز (نافله صبح ، ظهر و عصر) آهسته بخواند(۲۲۸).
۲۰ - کراهت دارد که در هر رکعت از نمازهاى واجب ، بیش از یک سوره قرائت شود(۲۲۹).
۲۱ - مکروه است که انسان در تمام نمازهاى یک شبانه روز، سوره ((قل هو اللّه احد)) را نخواند(۲۳۰).
۲۲ - خواندن سوره ((قل هو اللّه احد)) با یک نفس مکروه است (۲۳۱).
۲۳ - مکروه است که انسان سوره اى را که در رکعت اول خوانده ، در رکعت دوم نیز بخواند. (مگر این که در هر دو رکعت ، سوره ((قل هو اللّه احد)) را قرائت کند.)(۲۳۲)
مستحبات و مکروهات رکوع
۱ - مستحب است که ذکر رکوع ، سه ، پنج یا هفت مرتبه و یا بیشتر قرائت شود(۲۳۳).
۲ - کسى که نمى تواند ایستاده یا نشسته رکوع کند و تنها مى تواند در حال نشسته ، کمى خم شود یا در حال ایستاده با سر اشاره کند، احتیاط مستحب آن است که بعد از نمازى که براى رکوع آن با سر اشاره کند نماز دیگرى هم بخواند و هنگام رکوع ، بنشیند و هر قدر مى تواند براى رکوع خم شود(۲۳۴).
۳ - مستحب است که نمازگزار قبل از رکوع ، در حالى که راست ایستاده تکبیر بگوید(۲۳۵).
۴ - مستحب است هنگام رکوع ، زانوها به عقب داده شود و پشت صاف نگهداشته شود؛ گردن نیز کشیده و مساوى پشت باشد(۲۳۶).
۵ - مستحب است که انسان هنگام رکوع ،بین دو قدم خود را نگاه کند(۲۳۷).
۶ - مستحب است که هنگام رکوع ، پیش از ذکر یا بعد از آن صلوات فرستاده شود.
۷ - مستحب است که نمازگزار بعد از رکوع هنگامى که برخاست و راست ایستاد، در حال آرامى بدن بگوید: ((سمع اللّه لمن حمده ))(۲۳۸).
۸ - مستحب است که زنها در رکوع ، دست را از زانو بالاتر بگذارند و زانوها را به عقب ندهند(۲۳۹).
۹ - مستحب است که انسان پیش از گذاشتن دست چپ بر زانوى چپ ، دست راست را بر زانوى راست بگذارد(۲۴۰).
۱۰ - مستحب است که نمازگزار در هنگام رکوع ، انگشتان کف دست خود را از هم باز کرده و آنها را از زانوهاى خود پر کند(۲۴۱).
۱۱ - مستحب است که پیش از گفتن ذکر رکوع ، دعاى وارده خوانده شود(۲۴۲).
۱۲ - مستحب است که نمازگزار در حالت رکوع ، آرنج ها را باز کند(۲۴۳).
۱۳ - مکروه است که نمازگزار در حال رکوع ، سر را به زیر انداخته و دستها را به پهلو بچسباند و یا دستها را در بین دو زانوى خود قرار دهد(۲۴۴).
۱۴ - مکروه است که نمازگزار در حال رکوع ، دو دست خود را زیر جامه هاى خود پنهان کند(۲۴۵).
مستحبات و مکروهات سجده
۱ - مستحب است که انسان بعد از رکوع براى رفتن به سجده ، تکبیر بگوید(۲۴۶).
۲ - مستحب است هنگامى که مرد مى خواهد به سجده برود اول دست ها را و زن اول زانوها را به زمین بگذارد.
۳ - مستحب است که انسان بینى خود را روى مهر یا چیزى که سجده بر آن صحیح است ، بگذارد.

۴ - مستحب است که نمازگزار در حال سجده ، انگشتان دست را به هم چسبانده و برابر گوش بگذارد، به گونه اى که سر آنها رو به قبله باشد.
۵ - مستحب است که انسان در سجده دعا کرده و از خدا حاجت بخواهد و این دعا را بخواند: یا خیر المسؤ لین و یا خیر المعطین ارزقنى و ارزق عیالى من فضلک فانک ذوالفضل العظیم ؛ اى بهترین کسى که از سؤ ال مى کنند! و اى بهترین عطا کنندگان ! روزى بده من و عیال من از فضل خودت . پس بدرستى که داراى فضل بزرگى .
۶ - مستحب است نمازگزار بعد از سجده بر ران چپ خود بنشیند و روى پاى راست را بر کف پاى چپ بگذارد.
۷ - مستحب است که نمازگزار بعد از هر سجده ، وقتى نشست و بدنش آرام گرفت ، تکبیر بگوید.
۸ - مستحب است بعد از سجده اول ، وقتى بدن آرام گرفت ، گفته شود: استغفر اللّه ربى و اتوب علیه .
۹ - مستحب است که نمازگزار سجده را طول بدهد و در موقع نشستن نیز دست ها را روى ران ها بگذارد.
۱۰ - مستحب است که نمازگزار براى رفتن به سجده دوم در حال آرامش ‍ بدن ((اللّه اکبر)) بگوید.
۱۱ - مستحب است که در سجده ها صلوات بفرستد(۲۴۷).
۱۲ - مستحب است که نمازگزار در هنگام بلند شدن ، دستها را بعد از زانوها، از زمین بردارد.
۱۳ - مستحب است که مردها آرنجها و شکم را به زمین نچسبانند و بازوها را از پهلو جدا نگه دارند؛ همچنین زنها آرنجها و شکم را بر زمین بگذارند و اعضاى بدن را به یکدیگر بچسبانند(۲۴۸).
۱۴ - مستحب است که انسان در سجده واجب قرآن ، ذکر بگوید و دعایى را که وارد شده ، ((لا اله الا اللّه حقا حقا...))، بخواند(۲۴۹).
۱۵ - مستحب است که محل سجده نمازگزار به گونه اى باشد که همه پیشانى روى آن قرار گیرد(۲۵۰).
۱۶ - مستحب است که در سجده شکر باز و قفسه سینه و شکم خود را به زمین بچسباند(۲۵۱).
۱۷ - مستحب است که انسان در سجده شکر، صد بار ((شکرالله )) یا ((شکرا شکرا)) و یا سه بار بلکه یک بار (همین ذکر را) بگوید(۲۵۲).
۱۸ - مستحب است که انسان بعد از سجده دوم بنشیند(۲۵۳).
۱۹ - مستحب است که ذکر سجده بیش از اندازه واجب گفته شود؛ البته عدد فرد فضیلتش بیشتر است تا زوج (۲۵۴).
۲۰ - خواندن دعا، قبل از ذکر سجده مستحب است . (دعایى که از ائمه علیهم السلام نقل شده : ((اللهم لک سجدت و...)))(۲۵۵).
۲۱ - قرآن خواندن در سجده مکروه است (۲۵۶).
۲۲ - فوت کردن محل سجده براى رفع گرد و غبار کراهت دارد(۲۵۷).
مستحبات تشهد و سلام
۱ - مستحب است که نمازگزار در حال تشهد، بر ران چپ خود بنشیند و روى پاى راست را بر کف پاى چپ بگذارد.(۲۵۸)
۲ - مستحب است که پیش از تشهد بگوید: ((الحمدلله )) یا بگوید:بسم اللّه و بالله و الحمدلله و خیر الاسماء لله .(۲۵۹)
۳ - مستحب است که نمازگزار در حالت تشهد، دستها را بر ران ها گذاشته و انگشت ها را به یکدیگر بچسباند.(۲۶۰)
۴ - نگاه کردن به دامان خود، مستحب است .(۲۶۱)
۵ - مستحب است که انسان بعد از تمام شدن تشهد بگوید: و تقبل شفاعته و ارفع درجته (۲۶۲).
۶ - مستحب است که در حالى که نشسته و بدنش آرام است ، بگوید: السلام علیک ایها النبى و رحمه اللّه و برکاته .(۲۶۳)
مستحبات قنوت
۱ - مستحب است که انسان در هر نماز واجب و مستحب ، پیش از رکوع رکعت دوم ، قنوت بخواند.(۲۶۴)
۲ - خواندن قنوت پیش از رکوع در نماز وتر مستحب است .(۲۶۵)
۳ - مستحب است که نمازگزار هنگام قنوت ، دستها را تا مقابل صورت بلند نماید.
۴ - مستحب است که کف دست ها را رو به آسمان گرفته و به قصد رجاء، انگشتان دست ها را به جز ابهام ، به هم بچسباند.
۵ - مستحب است که هر دو کف دست ، پهلوى هم و متصل به هم قرار گیرد.(۲۶۶)
۶ - مستحب است که نگاه انسان در هنگام قنوت ، به کف دستهایش ‍ باشد.(۲۶۷)
۷ - مستحب بلکه بهتر است در قنوت گفته شود: لا اله الا اللّه الحلیم الکریم لا اله الا اللّه العلى العظیم سبحان اللّه رب السموات السبع و رب الاءرضین السبع و ما فیهن و ما بینهن و رب العرش العظیم و الحمد لله رب العالمین .(۲۶۸)
۸ - مستحب است که قنوت بلند خوانده شود؛ ولى در نماز جماعت اگر امام جماعت صداى او را بشنود بلند خواندن قنوت ، مستحب نیست .(۲۶۹)
۹ - اگر نمازگزار قنوت را فراموش کرده و پیش از آن که به اندازه رکوع خم شود یادش بیاید، مستحب است که بایستد و قنوت را بخواند.(۲۷۰)
۱۰ - مستحب است که اگر نمازگزار در رکوع ، یادش بیاید که قنوت را نخوانده است ، بعد از رکوع قضا کند.(۲۷۱)
۱۱ - اگر نمازگزار در سجده ، یادش بیاید که قنوت را نخوانده ، مستحب است که بعد از سلام ، قنوت را قضا کند.(۲۷۲)
۱۲ - مستحب است که ماءموم در قنوت از امام متابعت کند؛ اگر چه ماءموم در رکعت دوم به جماعت نرسیده باشد.(رکعت اول ماءموم باشد).(۲۷۳)
آداب مخصوص زنان در نماز
۱ - مستحب است که زن خود را با زیور آلات بیاراید.(۲۷۴)
۲ - مستحب است که خضاب داشته باشد.
۳ - مستحب است که صدایش را پنهان کند.(۲۷۵)
۴ - مستحب است که در حال ایستاده ، پاها را به هم بچسباند.(۲۷۶)
۵ - مستحب است که با دست خود پستان ها را به سینه بچسباند.(۲۷۷)
۶ - مستحب است که در حال رکوع ، دست را بر روى ران ها بگذارد.(۲۷۸)
۷ - مستحب است که در رکوع زانوها را همچون مردان ، تا به آخر به عقب نبرد.(۲۷۹)
۸ - مستحب است که وقتى مى خواهد به سجده برود، اول بنشیند.(۲۸۰)
۹ - مستحب است که در هنگام سجده ، شکم و سینه را بر زمین انداخته و مانند مردان ، تجافى نکند.(۲۸۱)
۱۰ - مستحب است که در هر بار نشستن ، به حالت تربع بنشیند؛ یعنى پاى راست را زیر ران چپ و پاى چپ را زیر ران راست بگذارد. (به اصطلاح چهار زانو بنشیند).(۲۸۲)
۱۱ - مستحب است که زن ها در وقت خواندن تشهد، ران ها را به هم بچسبانند.(۲۸۳)
تعقیبات نماز
از حضرت على (علیه السلام ) منقول است که هر کس از شما از نماز فارغ شد باید دستها را بلند کند به سوى آسمان و خود را در دعا به تعب افکند.(۲۸۴)
۱ - مستحب است که انسان بعد از نماز، مقدارى مشغول تعقیب و خواندن ذکر و دعا و قرآن شود.(۲۸۵)
۲ - بهتر است انسان پیش از آنکه از جاى خود حرکت کند و وضو، غسل و تیمم او باطل شود، رو به قبله تعقیب را بخواند.(۲۸۶)
۳ - مستحب است که تعقیب هایى که بسیار سفارش شده است را بخواند؛ مثل تسبیح حضرت زهرا (علیها السلام ) (۳۴ مرتبه اللّه اکبر، ۳۳ مرتبه الحمدلله ، ۳۳ مرتبه سبحان اللّه ).(۲۸۷)
۴ - مستحب است که انسان بعد از نماز، سجده شکر نماید و بهتر آن است که در سجده شکر صد مرتبه یا سه مرتبه یا یک مرتبه ((شکرا لله )) یا ((شکرا))یا ((عفوا)) بگوید.(۲۸۸)
۵ - مستحب است که انسان بعد از تسبیح حضرت زهرا (علیها السلام ) یک مرتبه ((لا اله الا اللّه )) بگوید.(۲۸۹)
۶ - مستحب است که براى خواندن تسبیح حضرت زهرا (علیها السلام ) از تسبیح تربت امام حسین (علیه السلام ) استفاده کند.(۲۹۰)
۷ - مستحب است که انسان براى خواندن تسبیح حضرت زهرا (علیها السلام )، از رشته تسبیح کبود (به رنگ آسمان ) استفاده کند.
۸ - مستحب است که نمازگزار بعد از اتمام نماز، سه مرتبه دست را تا روبروى صورت بلند کرده و به زانو (یا نزدیک زانو) برگرداند و با هر یک مرتبه ، یک بار ((اللّه اکبر)) بگوید.(۲۹۱)
۹ - مستحب است که انسان بعد از بلند کردن دست ها براى دعا آنها را بر سر و روى خود بکشد.(۲۹۲)
چرا که مروى است از امام باقر (علیه السلام ) که هر بنده اى که دستها را به سوى خدا بلند کند، حق تعالى شرم مى کند که دستهاى او را خالى برگرداند...(۲۹۳)
۱۰ - مستحب است که نمازگزار بعد از نماز، پیش از آنکه پاهاى خود را بگرداند، سه مرتبه این دعا را بخواند که خدا گناهان او را بیامرزد؛ اگر چه در زیاد بودن مانند کف دریا باشد. استغفر اللّه الذى لا اله الا هو الحى القیوم ذوالجلال و الاکرام و اتوب الیه .(۲۹۴)
۱۱ - سنت است که بعد از نماز گفته شود: اللهم صل على محمد و آل محمد و اءجرنى من النار و اءدخلنى الجنه و زوجنى الحور العین خدایا! رحمت فرست بر محمد و آل محمد و پناهم ده از آتش و داخل کن مرا در بهشت و تزویج ده مرا با حورالعین .(۲۹۵)
۱۲ - مستحب است که نمازگزار بعد از نماز، آیه الکرسى ، سوره و آیه هایى را که در روایات توصیه شده است ، بخواند.(۲۹۶)
۱۳ - مستحب است که نمازگزار بعد از نماز صبح ، ده مرتبه بگوید: سبحان اللّه العظیم و بحمده و لا حول و لا قوه الا بالله العلى العظیم (۲۹۷)
۱۴ - مستحب است که بعد از هر نمازى ، تسبیحات اربعه خوانده شود.
شیخ طوسى و ابن بابویه و حمیرى به سندهاى صحیح ، از حضرت امام صادق (علیه السلام ) روایت کرده اند که روزى رسول اکرم (صلى الله علیه و آله و سلم ) به اصحاب خود فرمودند: آیا اگر آنچه دارید از جامه ها و ظرفها و جمع کنید و بر روى هم بگذارید به آسمان مى رسد؟ گفتند: نه یا رسول اللّه (صلى الله علیه و آله و سلم )؛ حضرت فرمودند: آیا مى خواهید تعلیم کنم به شما چیزى را که اصلش در زمین است و شاخه هایش در آسمان . گفتند: بلى یا رسول اللّه (صلى الله علیه و آله و سلم )! حضرت در ادامه فرمودند: بعد از هر نماز سى نوبت بگویید: سبحان اللّه و الحمدلله و لا اله الا اللّه واللّه اکبر(۲۹۸).
۱۵ - مستحب است که بعد از نماز گفته شود: یا من یفعل ما یشاء و لا یفعل ما یشاء اءحد غیره .
(اى کسى که انجام مى دهد هر چه را مى خواهد و انجام نمى دهد کسى جز او هر چه را که او بخواهد(۲۹۹)).
۱۶ - حضرت امام صادق (علیه السلام ) فرمودند: هر کس بعد از فارغ شدن از نماز پیش از آنکه زانوهاى خود را از جاى حرکت دهد، ده مرتبه این تهلیل را بخواند، حق تعالى چهل هزار هزار (چهل میلیون ) گناه او را محو کرده و چهل هزار هزار (چهل میلیون ) حسنه براى او مى نویسد و چنان باشد که دوازده مرتبه قرآن را ختم کرده باشد: اشهد ان لا الا اللّه وحده لا شریک له الها واحدا اءحدا صمدا لم یتخذ صاحبه و لا ولدا گواهى مى دهم که نیست معبود بر حقى جز خداى یکتا که شریک ندارد. معبود یگانه اى است و یکى است ، بى نیاز است و براى خودش همسر و فرزندى نمى گیرد.(۳۰۰)
در فضیلت این تهلیل ، روایات بسیار وارد شده است ؛ خصوصا در تعقیب نماز صبح ، شام و هنگام طلوع و غروب آفتاب .(۳۰۱)
۱۷ - مستحب است که انسان بعد از نماز ریش خود را با دست راست خود گرفته و دست چپ را به سوى آسمان گشوده سه مرتبه بگوید: یا ذاالجلال و الاکرام ارحمنى من النار پس سه مرتبه بگوید: اءجرنى من العذاب الاءلیم و سپس هر دو دست را به سوى آسمان گشوده سه مرتبه بگوید: یا عزیز یا کریم یا رحمن یا غفور یا رحیم و سپس پشت دست ها را به سوى آسمان بگرداند و سه مرتبه بگوید: ((اءجرنى من العذاب الاءلیم )) پس بگوید: و صلى اللّه محمد و آله و الملائکه و الروح (۳۰۲).
۱۸ - گر کسى بعد از نماز مغرب ، سه مرتبه آیات زیر را بخواند، آنچه از ثواب در روز گذشته از او فوت شده باشد در مى یابد و نمازش قبول مى گردد و اگر کسى بعد از هر نماز واجب و مستحب آن را بخواند، براى او به عدد تمام ستارگان آسمان و قطرات باران و برگ درختان و ذرات خاک زمین ، حسنات نوشته مى شود و هنگامى که بمیرد به هر حسنه ، ده حسنه در قبر به او داده مى شود: فسبحان اللّه حین تمسون و حین تصبحون و له الحمد فى السموات و الارض و عشیا و حین تظهرون یخرج الحى من المیت و یخرج المیت من الحى و یحیى الارض بعد موتها و کذلک تخرجون سبحان ربک رب العزه عما یصفون و سلام على المرسلین و الحمدلله رب العالمین منزه است خدا، هنگامى که شب و هنگامى که صبح مى کنید و حمد از آن اوست در آسمانها و زمین و شب هنگام و نیمه روز شما. خارج مى کند زنده را از مرده و مرده را از زنده و زنده مى کند زمین را بعد از مردنش و شما همچنان بیرون مى آیید. منزه باد پروردگارت ! پروردگار عزت ، از آنچه وصف کنند و درود بر رسولان و حمد از آن خداست ، پروردگار جهانیان .(۳۰۳)
تعقیبات مخصوص نماز صبح
تعقیب نماز صبح بیشتر از سایر نمازهاست .
از حضرت رسول (صلى الله علیه و آله و سلم ) نقل است که هر کس از طلوع صبح تا طلوع آفتاب در مصلاى خود قرار گیرد و به تعقیب مشغول باشد، خدا او را از آتش دوزخ مستور مى گرداند. همچنین در حدیثى دیگر فرموده اند که ثواب حج ، براى او نوشته مى شود.(۳۰۴)
تعقیبات نماز صبح عبارتند از:
۱ - گفتن هفتاد مرتبه استغفر اللّه ربى و اتوب الیه .(۳۰۵)
۲ - خواندن یازده مرتبه سوره ((قل هو اللّه احد)).(۳۰۶)
۳ - گفتن صد مرتبه ماشاءا کان لا حول و لا قوه الا بالله العلى العظیم آنچه خدا خواست مى شود و نیست جنبش و توانى ، جز از خداى والا و بزرگ .(۳۰۷)
۴ - خواندن سوره قدر؛ از امام محمد باقر (علیه السلام ) نقل شده است که هر کس هفت مرتبه سوره قدر را بخواند، بعد از طلوع فجر، هفتاد صف از ملائکه هفتاد صلوات بر او بفرستند و هفتاد مرتبه بر او ترحم کنند.(۳۰۸)
۵ - گفتن ده مرتبه سبحان اللّه العظیم و بحمده و لا حول و لا قوه الا بالله العلى العظیم .(۳۰۹)
۶ - خواندن صد مرتبه بسم اللّه الرحمن الرحیم لا حول و لا قوه الا بالله العلى العظیم .(۳۱۰)
۷ - از حضرت امام صادق (علیه السلام ) روایت شده است که هر کس بعد از نماز صبح و پیش از تکلم بگوید: ((رب صل على محمد و اءهل بیته )) خداوند روى او را از آتش جهنم نگاهدارد.(۳۱۱)
۸ - مستحب است که مسافر، بعد از هر نماز شکسته ، سى مرتبه بگوید:سبحان اللّه و الحمد لله و لا اله الا اللّه و اللّه اکبر، بلکه بهتر است شصت مرتبه این ذکر را بگوید.(۳۱۲)
براى آگاهى از تعقیبات نماز ظهر، عصر، مغرب و عشا به کتابهاى مفصل دعا و مفاتیح الجنان رجوع نمایید.
مستحبات دیگر در باب نماز
۱ - اگر لباس نمازگزار در حال ایستاده ، عورت را مى پوشاند، ولى ممکن است در حالت دیگر نپوشاند، مستحب است که با آن لباس ، نماز نخواند.(۳۱۳)
۲ - مستحب است کسى که نشسته نماز مى خواند، در حال خواندن حمد و سوره ، مربع بنشیند (چهار زانو).(۳۱۴)
۳ - مستحب است که نمازگزار عاجز، در حال رکوع (که نشسته انجام مى دهد) دو زانو بنشیند.(۳۱۵)
۴ - مستحب است نمازگزارى که نشسته نماز مى خواند، در حالت رکوع بر روى دو پاشنه پاى خود ننشیند بلکه باسنش را از روى دو پاشنه پایش بلند کرده و صورتش برابر با جلوى دو زانویش شود.(۳۱۶)
۵ - احتیاط مستحب است که اگر نمازگزار بعد از سجده دوم ، شک بین چهار و شش و بیشتر از شش کرد، بنا را بر چهار بگذارد و نماز را تمام کرده و دو سجده سهو به جا آورد و نماز را هم دوباره بخواند.(۳۱۷)
۶ - اگر کسى بعد از سلام ، در صورتى که از حالت نماز خارج نشده ، یادش ‍ بیاید که دو سجده را فراموش کرده ، بعد از این که دو سجده را به جا آورد و تشهد و سلام را نیز تکرار کرد و براى سلامى که اول گفته دو سجده سهو به جا آورد، مستحب است که اصل نماز را هم اعاده نماید.(۳۱۸)
۷ - اگر انسان احتمال دهد که نماز قضایى دارد یا نمازهایى را که خوانده ، صحیح نبوده ، مستحب است که براى احتیاط، قضاى آن را به جا آورد.(۳۱۹)
۸ - اگر انسان نمازهایى از او قضا شده و مى داند که کدام یک جلوتر قضا شده ، احتیاط مستحب آن است که به ترتیب نمازهایش را قضا کند.(۳۲۰)
۹ - مستحب است که بچه ممیز را (بچه اى که خوب و بد را مى فهمد) به نماز خواندن و عبادتهاى دیگر عادت کند؛ همچنین مستحب است که او را به قضاى نمازها نیز وادار نمایند.(۳۲۱)
۱۰ - اگر نمازگزار نداند که بدن یا لباس او نجس است و بعد از نماز بفهمد، احتیاط مستحب آن است که اگر وقت دارد دوباره نماز را به جا آورد.(۳۲۲)
۱۱ - بنا بر احتیاط مستحب ، باید زن عقب تر از مرد بایستد و جاى سجده او از جاى ایستادن مرد کمى عقب تر باشد.(۳۲۳)
مکروهاتى دیگر در باب نماز
۱ - مکروه است که انسان در نماز، صورت را کمى به طرف راست و چپ بگرداند.
۲ - مکروه است که انسان در نماز، چشم ها را ببندد.(۳۲۴)
۳ - مکروه است که نمازگزار در نماز، چشم ها را به طرف راست و چپ بگرداند.(۳۲۵)
۴ - مکروه است که نمازگزار در نماز، با ریش و دست خود بازى کند و انگشت ها را داخل هم نماید.(۳۲۶)
۵ - انداختن آب دهان در نماز کراهت دارد.(۳۲۷)
۶ - نگاه کردن به خط قرآن یا کتاب یا خط انگشترى در نماز کراهت دارد.(۳۲۸)
۷ - کراهت دارد که موقع خواندن حمد و سوره و گفتن ذکر، براى شنیدن حرف کسى ساکت شد، بلکه هر کارى خضوع و خشوع را در نماز از بین مى برد مکروه است .(۳۲۹)
۸ - هنگامى که انسان خوابش مى آید، مکروه است نماز بخواند.(۳۳۰)
۹ - مکروه است که انسان موقع خوددارى از بول و غایط، نماز بخواند.(۳۳۱)
۱۰ - پوشیدن جوراب تنگ که پا را فشار دهد در نماز، مکروه است .(۳۳۲)
۱۱ - مکروه است که نمازگزار در نماز، دهن دره کند.
۱۲ - مکروه است که نمازگزار در نماز، انگشتان خود را بشکند.(۳۳۳)
۱۳ - کراهت دارد که انسان در نماز آه بکشد، به گونه اى که مشتمل بر یک حرف باشد.
۱۴ - ناله کردن در نماز به طورى که مشتمل بر یک حرف باشد مکروه است . (۳۳۴)
۱۵ - شکستن نماز به خاطر مالى که اهمیت ندارد، مکروه است .(۳۳۵)
۱۶ - پوشیدن لباس سیاه ، چرک ، تنگ ، لباس شرابخوار و لباس کسى که از نجاست پرهیز نمى کند، براى نماز مکروه است .(۳۳۶)
۱۷ - پوشیدن لباسى که نقش صورت روى آن است ، براى نماز کراهت دارد.(۳۳۷)
۱۸ - باز بودن دکمه هاى لباس در نماز، کراهت دارد.(۳۳۸)
۱۹ - به انگشت کردن انگشترى که نقش صورت بر روى آن حک شده است ، مکروه مى باشد.(۳۳۹)
۲۰ - خواندن نماز واجب در خانه کعبه و بر بام آن مکروه است ؛ و در حالت ناچارى مانعى ندارد.(۳۴۰)
۲۱ - چیزى بر دهان بستن ، هم براى مرد و هم براى زن مکروه است .(۳۴۱)
۲۲ - پیچیدن جامه بر خود در نماز، مکروه است .

Zugriffe: 2361