آیه ۱۲۴ از سوره مبارکه بقره ، آیه اى بحث انگیز و قابل دقت مى باشد. ابتدا آیه شریفه را نقل و ترجمه مى نماییم و سپس نکاتى را که از آن فهمیده مى شود، مورد بررسى قرار مى دهیم :
(( واذ ابتلى ابراهیم ربه بکلمات فاتمهن قال انى جاعلک للناس ‍ اماما قال و من ذریتى قال لاینال عهدى الظالمین )) (۱۳۹).
یعنى : (چون ابراهیم را خدایش با دستورهایى امتحان کرد، و ابراهیم آنها را به اتمام رسانید، خداوند فرمود: من تو را براى مردم ، امام و پیشوا قرار دادم . ابراهیم گفت : از ذریه من نیز؟ خداوند فرمود: عهد من به ظالمان نمى رسد).
این آیه شریفه از چند جهت قابل بررسى است :
۱- منظور از (کلمات ) و دستوراتى که خداوند متعال ، حضرت ابراهیم را با آنها امتحان کرد چیست ؟ در مجمع البیان از امام صادق - علیه السلام - روایت شده که منظور از (کلمات )، دستور ذبح نمودن حضرت اسماعیل در خواب است . ظاهرا اسکان ذریه اش در سرزمین مکه نیز از آن باشد.
۲- (امامت ) جعل خدایى و در اختیار و تحت قدرت اوست . به عبارت دیگر: همانطور که نبوت ، منصب خدایى است و باید به دست او منصوب شود، امام نیز باید به فرمان خداوند منصوب شود. چرا که هیچکدام اینها در دست مردم نیست .
۳- امامت حضرت ابراهیم - علیه السلام - بعد از نبوت او بوده است بنابراین ، (امامت ) مقام دیگرى است که به وى عطا شده بود. آن حضرت ، مدتها پیش از آنکه ماءمور به ذبح حضرت اسماعیل باشد، به نبوت رسیده بود. لذا در کافى از حضرت باقر - علیه السلام - نقل شده است که : خداوند متعال ، حضرت ابراهیم را (عبد) اتخاذ کرد، پیش از آنکه مبعوث گرداند. و او را (نبى ) گردانید، پیش از آنکه (رسول ) گرداند. و (رسول ) گردانید پیش از آنکه (خلیل ) گرداند. و (خلیل ) گردانید، پیش از آنکه (امام ) گرداند.
هنگامى که همه اینها براى او جمع گردید - حضرت در اینجا مشت خود را جمع کرد - خداوند به او فرمود: (( انى جاعلک للناس ‍ اماما)) و چون حضرت ابراهیم - علیه السلام - متوجه بزرگى مقام امامت بود، گفت : (و من ذریتى قال لاینال عهدى الظالمین ).
۴- امامت عهد خدایى است . و این ، بیان دیگرى در تاءیید (( انى جاعلک ...)) مى باشد.
۵- امامت به ظالمان نمى رسد: (( لاینال عهدى الظالمین )) . اطلاق آیه شریفه این است که مقام ولایت عهدى ، به هیچ ظالمى نمى رسد، خواه فعلا ظالم باشد و یا در گذشته ظالم بوده و اکنون توبه کرده است ؛ زیرا اطلاق لفظ (ظالم ) بر کسى که قبلا نیز ظالم بود، صحیح است . لذا از آیه شریفه استفاده مى شود که امام حتما باید (معصوم ) باشد.
علامه طباطبائى در المیزان مى فرماید: با این بیان ظاهر شد که مراد از (ظالمین ) مطلق (من صدر عنه ظلم ما) است ؛ از شرک یا معصیت . هر چند که این ظلم ، فقط در وقتى از عمرش بوده و سپس ‍ توبه کرده باشد.
از برخى از اساتید ما (ره ) از دلالت آیه بر عصمت امام - علیه السلام سؤ ال شد؟ فرمود: مردم به حسب قسمت عقلیه چهار قسم اند؟
۱- آنکه در همه عمر ظالم بوده است .
۲- آنکه در هیچ وقت ظالم نبوده است .
۳- آنکه در اول عمر ظالم بوده اما بعدا توبه کرده است .
۴- آنکه اول عمر ظالم نبوده اما بعدا ظالم شده است .
شاءن حضرت ابراهیم - علیه السلام - اجل است از اینکه (امامت ) را براى افراد قسم اول یا قسم چهارم بخواهد. پس فقط قسم دوم و سوم ، باقى مى ماند. و در این صورت ، مراد از ظالمى که عهد خدا به او نمى رسد، فقط قسم سوم مى باشد. بنابراین ، مصداق آیه شریفه ، افراد قسم دوم مى باشد که اصلا ظالم نبوده اند؛ یعنى معصوم هستند.

Zugriffe: 1308