(اسراء و معراج ) دو شى ء جداگانه هستند و نباید آن دو را یکى شمرد. (اسراء) آن است که خداوند متعال حضرت رسول - صلى الله علیه و آله - را در یک شب ، از مسجد الحرام (مکه ) به مسجد اقصى (در بیت المقدس ) برد که فاصله آن حدود ۱۲۰۰ کیلومتر است . و به قول زمخشرى در کشاف ، مسافت چهل شبانه روز راه است ولى معراج رفتن آن حضرت به آسمانهاست .
قرآن مجید درباره اسراء، صریح و نص است . اما درباره معراج ، اشاراتى دارد. دلیل معراج ، روایات متواتر از طریق شیعه و اهل سنت است .
توضیح اینکه : خداوند درباره اسراء و سیر شبانه آن حضرت مى فرماید: (( سبحان الذى اسرى بعبده لیلا من المسجد الحرام الى المسجد الاقصى الذى بارکنا حوله لنریه من آیاتنا انه هو السمیع البصیر )) . (۱۰۱)
یعنى : (پاک و منزه است خدایى که بنده اش (محمد صلى الله علیه و آله ) را در یک شب ، از مسجد الحرام به مسجد اقصى که در اطراف آن ، برکت به وجود آورده ایم تا بعض از آیات خود را به او نشان دهیم ، خداوند شنوا و داناست ).
این آیه شریفه نص و صریح است در رابطه با سیر شبانه آن حضرت که به طور اعجاز بوده است . منظور از آن ، نشان دادن آیات بود. این آیات ، شاید خود اسراء و آثار انبیاى بنى اسرائیل در بیت المقدس و یا آیات معراج باشد که مى فرماید: (( لقد راى من آیات ربه الکبرى )) (۱۰۲) چون بنابر روایات ، (معراج ) بعد از (اسراء) بوده است .
اما درباره معراج ، لازم است آیات سوره نجم را در نظر بگیریم که مى فرماید: (( و النجم اذا هوى . ما ضل صاحبکم و ما غوى . و ما ینطق عن الهوى الا وحى یوحى علمه شدید القوى ذو مره فاستوى و هو بالافق لاعلى ثم دنا فتدلى فکان قاب قوسین اوادنى فاوحى الى عبده ما اوحى ما کذب الفؤ اد ما ارى افتما رونه على ما یرى )) (۱۰۳)
این آیات شریفه ، نشان دهنده آن است که جبرئیل از بالا و از آسمان به زمین فرود آمد و در قیافه انسانى ، ممثل شد. و بقدرى به حضرت نزدیک گردید که فاصله اش با وى حدود دو متر بلکه کمتر شد. و آنگاه آنچه خداوند فرموده بود، براى حضرت ، بیان کرد. اگر فاصله دو سر قوس (کمان ) یک متر باشد. جبرئیل بقدر دو متر یا کمتر از دو متر، با حضرت فاصله داشته است .
جبرئیل در ناحیه بالا بود که در آنجا ممثل به صورت آدم گردید. و آن وقت به حضرت نزدیک و نزدیکتر شد: (دنا فتدلى ) (ما کذب الفؤ اد ما اءرى ) یعنى : قلب حضرت ، آنچه را که چشمش دیده بود، انکار نکرد بلکه قلبش نیز یقین کرد که او جبرئیل و فرشته وحى است . شما با آن حضرت در این کار مراء و مجادله نکنید. اما آیات بعدى ، ظهورشان در معراج است که مى فرماید:
(( و لقد راه نزله اخرى عند سدره المنتهى عهدها جنه الماءوى . اذ یغشى السدره ما یغشى ما زاغ البصر و ما طغى لقد راى من آیات ربه الکبرى )) .(۱۰۴)
یعنى : (رسول خدا -صلى الله علیه و آله - در نزول دیگر، جبرئیل را دید. و آن دیدن در نزد (سدره المنتهى ) بود که بهشت ، جایگاه نیکوکاران نیز آنجاست . هنگامى او را دید که (سدره المنتهى ) را مى پوشانید. آنچه مى پوشانید، چشم حضرت منحرف نشد و از حد دیدن خارج نگردید، بلکه جبرئیل را دید و آن یک (دیدن ) حقیقى بود. مقدارى از آیات بزرگ را نیز در آنجا دید).
برخى احتمال داده اند که خداوند چشم آن حضرت را قوى گردانید و از زمین جبرئیل را در نزد سدره المنتهى مشاهده کرد. ولى این خلافت ظاهر است . بویژه با در نظر گرفتن روایاتى که در ذیل این آیات ، وارد شده است . در تفسیر احسن الحدیث (۱۰۵)، آیات فوق را تفسیر کرده و روایات آن را نقل نموده ام براى تشکیل مطلب ، به آنجا رجوع شود.
مرحوم مجلسى در بحار الانوار (۱۰۶)، مى فرماید: (( اعلم ان عروجه صلى الله علیه و آله الى بیت المقدس ثم الى السماء فى لیله واحده بجسده الشریف مما دلت علیه الایات و الاخبار المتواتره من طرق الخاصه و العامه ... و الاخبار الوارده فى هذا المطلب لا اظن مثلها ورد فى شى ء من اصول المذهب )) .
ناگفته نماند که : منظور ما از نقل این مطلب فقط بیان فرق بین اسراء و معراج بود والا مطالب مفصل است .

Zugriffe: 1266